هنرهای دستی: روایتی از جان آدمیزاد در تار و پود هستی
وقتی از هنرهای دستی حرف می زنیم، تنها درباره یک کالای تزئینی یا وسیله ای کاربردی صحبت نمی کنیم. ما از ظهور روح یک انسان در آن وسیله سخن می گوییم. هنرهای دستی ، زمزمه انگشتانی است که با خاک، فلز، نخ یا چوب سخن می گویند و ارزشی فراتر از کارکرد عادی به اشیا می بخشند.
کیف قلمزنی
امروزه که همه چیز ماشینی شده است و ماشین ها با سرعت و دقت ولی بی روح، کالا ها را تکثیر می کنند، هنرهای دستی همچنان تنها پناهگاه «اصالت» و «یگانگی» در محصولات باقی مانده است. ما در این متن در مورد هنر دست سخن می گوییم، شما هم اگر به هنرهای دستی علاقه دارید با ما همراه باشید.
هنر دست یعنی چه؟
اگر بخواهیم به زبان ساده بگوییم هنر دست یعنی چه، باید پاسخ را در پیوند «اندیشه» و «عمل» جستجو کرد. هنر دست، زنده کردن یک ایده ذهنی با ابزار های اولیه و مهارت های موروثی یک هنرمند می باشد. در یک هنر دستی، «خطا» معنا ندارد؛ چرا که هر اثر انگشت یا هر گره منظم یک فرش، نشان دهنده حضورِ زنده هنرمند در لحظه خلق آن هنر است.
این یعنی هر وسیله ای که با دست ساخته می شود، یک «شناسنامه» دارد. برخلاف تولیدات صنعتی که همه یکسان هستند، در هنر دست هیچ دو محصولی دقیقاً شبیه به هم نیستند، زیرا انسان در هر لحظه روحیه ای دارد و آن را در اثر پیاده می کند.
هنر دست ایرانیان است و بس
وقتی تاریخ را ورق می زنیم، گویی ایران، مهد دستان معجزه گر بوده است. بسیاری از پژوهشگران و هنردوستان معتقدند که هنر دست ایرانیان است و بس؛ چرا که در هیچ جای جهان، این پیوند عمیق میان روح و مهارت بدنی با این ظرافت دیده نمی شود. ایرانیان در طول تاریخ، نه تنها کالا، که «فرهنگ» تولید کرده اند. یک قالی ایرانی، یک فیروزه کوبی ظریف یا یک قلم زنی پیچیده، تنها برای پر کردن خانه نیست؛ این ها نشانه های روح و حیات در زندگی روزمره هستند. فرش ایرانی، نقشه بهشت است که با دست هنرمند بر زمین گسترده شده است. این ادعا که هنر دست ایرانیان است و بس، نه از سر غرور ملی، که از سر نگاه به تداوم هزار ساله این هنرها در بستر زندگی ایرانی است. هنری که از سفره های هفت سین تا کاشی کاری های مساجد، حضور دارد و با زندگی مردم عجین شده است.
پک 3 تکه الماس تراش
هنر دست اصفهان: شکوه نقش و نگار
نمی توان از هنر دست سخن گفت و از اصفهان یاد نکرد. هنر دست اصفهان، تجسم کامل صبر و حوصله یک ملت است. اصفهان، شهری است که در آن هر کوچه، بوی رنگ و فلز و چوب می دهد. وقتی از «میناکاری» صحبت می کنیم، از پیوند آتش و خاک و رنگ در کوره سخن می گوییم.
یا در «قلم زنی»، ضرب آهنگ چکش بر فلز، تاریخ را به رخ ما می کشد. هنر دست در اصفهان، تنها یک صنعت نیست، بلکه یک «سبک زندگی» است که از استاد به شاگرد منتقل می شود. در کارگاه های کوچک بازار اصفهان، صدای تیشه و قلم، قرن هاست که روح و اصالت را بازگو می کند.
شعر در مورد هنر دست: زبان ناگفتنی ها
گاهی کلمات برای توصیف زیبایی یک اثر دستی کافی نیستند. در این میان، شعر در مورد هنر دست به کمک می آید تا احساس برخورد با این آثار را بیان کند. هنر دست هنرمند، شعری است که به جای کلمات، با تار و پود و رنگ نوشته می شود. هنر دست، در واقع همان شعرِ است که با دستان هنرمند زنده می شود. همان طور که شاعر با وزن و قافیه، احساسات را به بند می کشد، هنرمند صنایع دستی نیز با حجم و نقش، عشق را در ماده حبس می کند. شعر، موسیقی کلام است و هنر دست، موسیقی فرم.
چرا باید از هنرهای دستی حمایت کنیم؟
در دنیای مدرن، چرا هنوز باید به سراغ هنرهای دستی برویم؟ پاسخ ساده است: «زنده ماندن معنا». وقتی ما یک کالای دست ساز می خریم، تنها یک محصول دریافت نمی کنیم، بلکه داریم از «بقای یک فرهنگ» حمایت می کنیم. ما با خرید یک ظرف سفالی یا یک پارچه قلمکار، به هنرمندی کمک می کنیم که سال ها عمر خود را صرف آموختن مهارتی کرده است که در حال فراموشی می باشد.
حمایت از هنرهای دستی، حمایت از «خلاقیت انسانی» در برابر «تکرار ماشینی» است. هر بار که ما در خانه خود اثری هنری می گذاریم، فضایی ایجاد می کنیم که در آن آرامش و ذوق جاری است. هنر دست، به خانه «روح» می بخشد. خانه ای که در آن اشیای دست ساز حضور دارند، با خانه ای که تمام اجزایش از خط تولید کارخانه ها آمده است، تفاوت دارد. اولی مأوا و دومی تنها خوابگاه است.
سینی برنجی طرح گنبد شیخ لطف اله و بزم
آثار دستی: میراثی برای آینده
هنرهای دستی، امانتی هستند که از نیاکانمان به دست ما رسیده و ما وظیفه داریم آن ها را به نسل های بعد منتقل کنیم. اگر این پیوند «دست و دل و ذهن» گسسته شود، بخشی از هویت بشری ما گم خواهد شد. هنر دست، زبان مشترک انسان ها است. وقتی یک اثر دستی ایرانی به گوشه دیگری از جهان می رود، پیامی از صلح، زیبایی و تمدن را با خود می برد.
هر چه بیشتر به این آثار نگاه کنیم و لمسشان کنیم، بیشتر متوجه می شویم که انسان، چقدر می تواند در اوج سادگی، پیچیده و زیبا باشد. بیایید هنر دست را نه به عنوان یک کالای قدیمی، که به عنوان پویاترین بخش زندگیمان حفظ کنیم؛ چرا که هنر دست، امضای هستی ما بر پیشانی روزگار است.
قهوه خوری قند پهلو
کلام آخر
هنرهای دستی روایت انسانی در جستجوی زیبایی است، روایتی که هیچ وقت به پایان نمی رسد، تا زمانی که دستی هست که خلق کند و دلی هست که قدر این خلق را بداند. دقت و زحمتی که هنرمند برای این آثار می کشد، زیبایی منحصر به فردی به آن ها می بخشد.
وقتی به یک فرش دست بافت نگاه می کنید علاوه بر صمیمیت و گرمی که به خانه و روح شما می بخشد، به فکر زحمتی که بافنده این فرش کشیده میفتید. باید از هنرهای دستی به خاطر جریان داشتن روح زندگی در خانه هایمان حمایت کنیم.
